وقتی اعتراض واقعی کسبه به ابزار رسانه‌ای برای اغتشاش بدل می‌شود

سرویس راستی‌آزمایی، پایگاه تحلیلی_خبری رواج۲۴؛ با شروع اعتراضات محدود کسبه در برخی شهرها، فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی همزمان شاهد افزایش حجم اخبار و ویدئوهایی بود که قصد داشتند اعتراضات اقتصادی مردم را به اغتشاش و ناآرامی گسترده بدل کنند.

بررسی‌های میدانی و رسانه‌ای نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از این محتواها با تحریف واقعیت یا بازنشر تصاویر قدیمی تولید شده است. گروه‌هایی با منافع سیاسی مشخص، تلاش کردند از این تجمعات واقعی، موجی از اضطراب و التهاب روانی بسازند تا جو عمومی جامعه را تحت تأثیر قرار دهند.

تصاویر و ویدئوهای قدیمی به‌جای اخبار تازه

یکی از نمونه‌های بارز سوءاستفاده رسانه‌ای، انتشار ویدئویی بود که به‌اشتباه به اغتشاشات دی‌ماه ۱۴۰۴ در خرم‌آباد نسبت داده شد. بررسی محل فیلمبرداری نشان داد فلکه‌ای که در تصویر دیده می‌شود، دارای تابلوهای بانک مهر اقتصاد است که از سال ۱۳۹۷ به بانک سپه ادغام شده و دیگر وجود ندارد. این موضوع نشان می‌دهد ویدئو نه تنها مربوط به اعتراضات اخیر نیست، بلکه مربوط به سال ۱۳۹۶ است و بازنشر آن با هدف القای ناآرامی‌های جدید انجام شده است.

نمونه دیگر، انتشار خبری درباره «شهید شدن» مردی جوان در تهران‌پارس بود. فرد مذکور با انتشار ویدئویی، زنده بودن خود را اعلام کرد و در شوخی تلخ فضای مجازی افزود که کاربران حتی ادعا کرده‌اند خونش روی لباسش باقی مانده است. این اتفاق نمونه روشنی از تبدیل یک شایعه بی‌پایه به «خبر» توسط رسانه‌ها و شبکه‌های معاند است.

بزرگ‌نمایی جمعیت و دستکاری صداگذاری

بررسی فریم‌های ویدئوهای منتشرشده نشان می‌دهد که اغلب با زاویه دوربین و انتخاب بخش محدودی از جمعیت، تصویری بزرگ‌نمایی‌شده از تجمع ارائه شده است. علاوه بر این، در برخی ویدئوها صداگذاری‌ها با جمعیت حاضر همخوانی نداشته و صدای شعارها از قبل ضبط شده و به ویدئو اضافه شده است. کارشناسان رسانه و امنیت اجتماعی معتقدند چنین اقدام‌هایی تلاش برای جهت‌دهی سیاسی به مطالبات واقعی شهروندان است و هدف آن، سوءاستفاده از اعتراضات اقتصادی برای ایجاد اغتشاش و بحران روانی است.

شایعه‌های بین‌المللی و خبرشویی

در کنار سوءاستفاده داخلی، نمونه‌هایی از بازتولید شایعات بین‌المللی نیز دیده شد. شایعه‌ای درباره خروج رهبر معظم انقلاب به روسیه ابتدا توسط یک فعال اوکراینی در صفحات شخصی مطرح شد، سپس رسانه‌های کم‌اعتبار و بعد روزنامه‌های بین‌المللی آن را بازنشر کردند.

این روند، نمونه‌ای کلاسیک از «خبرشویی» است؛ روندی که در آن شایعه اولیه توسط رسانه‌های معتبر بازتولید می‌شود و ظاهر یک خبر مستند پیدا می‌کند. این مسأله نشان می‌دهد که منابع خبری باید با دقت و تحلیل چندلایه منتشر شوند تا از بازتولید شایعه جلوگیری شود.

پیامدهای سوءاستفاده رسانه‌ای

کارشناسان ارتباطات اجتماعی تأکید می‌کنند که سوءاستفاده از اعتراضات واقعی، اعتماد عمومی به حرکت‌های مدنی و صنفی را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود مطالبات قانونی مردم با اغتشاش و شایعه‌های ساختگی گره بخورد. یکی از پژوهشگران سواد رسانه‌ای، در این باره می‌گوید: بازنشر محتوای قدیمی، بزرگ‌نمایی جمعیت و دستکاری صداگذاری، ابزارهایی هستند که در فضای مجازی برای جهت‌دهی به اعتراضات واقعی به کار گرفته می‌شوند. تنها با تحلیل دقیق و بررسی منابع می‌توان جلوی این دست تحریف‌ها را گرفت.

جمع‌بندی

اعتراضات اقتصادی کسبه، واقعیت دارد و دغدغه‌های مردم مشروع است. اما تجربه روزهای اخیر نشان داد که سوءاستفاده رسانه‌ای از این اعتراضات، می‌تواند آن‌ها را به اغتشاش و بحران روانی بدل کند. بازنشر ویدئوهای قدیمی، تغییر صداگذاری و بزرگ‌نمایی جمعیت، نمونه‌هایی از اقداماتی هستند که رسانه‌های فارسی‌زبان و کانال‌های معاند برای بهره‌برداری از ناآرامی‌ها به کار گرفتند. تنها با دقت در صحت‌سنجی اخبار و تحلیل منابع می‌توان اعتراضات واقعی را از اغتشاش و شایعه متمایز کرد و جلوی سوءاستفاده از مطالبات مردم را گرفت.

///انتهای پیام