مانور شایعه در ساعات التهاب منطقه

سرویس راستی‌آزمایی، پایگاه تحلیلی_خبری رواج۲۴؛ در روزهایی که تحولات منطقه‌ای با دقت از سوی افکار عمومی دنبال می‌شود، برخی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور و شبکه‌ای از کانال‌های تلگرامی همسو، موج تازه‌ای از روایت‌سازی‌های نگران‌کننده را کلید زده‌اند؛ روایت‌هایی که تلاش دارند فضای داخلی ایران را ناآرام، بحرانی و در آستانه درگیری نظامی نشان دهند.

الگوی این جریان تقریباً تکراری است؛ ابتدا یک خبر بزرگ و شوک‌آور منتشر می‌شود، سپس ده‌ها کانال و صفحه آن را بدون منبع معتبر بازنشر می‌کنند و در ادامه، با کنار هم چیدن چند تصویر یا ویدئوی نامرتبط، تلاش می‌شود یک پازل ساختگی از «ناامنی گسترده» ساخته شود.

بررسی‌های سرویس راستی‌آزمایی رواج۲۴ نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از این محتواها بر پایه اخبار تأییدنشده، تصاویر قدیمی و ادعاهای بی‌منبع شکل گرفته است.

شایعه اول؛ «ترور فرمانده نیروی دریایی سپاه»

یکی از مهم‌ترین ادعاهای منتشرشده در ساعات اخیر، شایعه ترور سردار علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، در بندرعباس است. این ادعا ابتدا از سوی یک اکانت موسوم به «ترور آلارم» مطرح شد و در مدت کوتاهی به ده‌ها کانال تلگرامی راه یافت.

طبق اطلاعیه‌های منتشر شده توسط رسانه‌های رسمی و داخلی ایران این خبر اساساً صحت ندارد و سردار تنگسیری در سلامت کامل به سر می‌برد. بررسی سوابق همین اکانت نیز نشان می‌دهد پیش از این هم خبرهای جعلی مشابهی منتشر کرده بود، از جمله ادعای دروغ درباره شهادت یکی از فرماندهان ارشد نظامی در حادثه‌ای که بعداً مشخص شد اساساً ارتباطی با آن فرد نداشته است. این الگو، یعنی اعلام ترور یا شهادت چهره‌های نظامی در مقاطع حساس، پیش‌تر نیز در چارچوب عملیات روانی رسانه‌های معاند دیده شده است.

شایعه دوم؛ «انفجار در پرند»

هم‌زمان با داغ شدن شایعه ترور، برخی کانال‌ها مدعی وقوع انفجار در شهر جدید پرند شدند و تصاویری از دود غلیظ را به این ادعا پیوند زدند. در روایت این کانال‌ها، پرند به عنوان نقطه‌ای تازه از «گسترش درگیری» معرفی می‌شد.

اما پیگیری‌ها از مسئولان محلی روایت متفاوتی را نشان می‌دهد. فرماندار رباط‌کریم اعلام کرده منشأ دود مشاهده‌شده، آتش‌سوزی در نیزارها و علفزارهای خشک حاشیه رودخانه شور بوده است؛ رخدادی که به گفته او گاه‌به‌گاه به دلیل بی‌احتیاطی یا اقدامات فردی رخ می‌دهد و دود آن تا چند کیلومتر قابل مشاهده است. بنابراین هیچ گزارشی از انفجار، حادثه امنیتی یا آسیب به زیرساخت‌های شهری در پرند ثبت نشده است.

شایعه سوم؛ «انفجار و آتش‌سوزی در تبریز»

در ادامه همین موج خبری، ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شد که آن را مربوط به انفجار و آتش‌سوزی جدید در تبریز معرفی می‌کردند. این ویدئو نیز با توضیحاتی همراه شده بود که آن را نشانه‌ای از «گسترش درگیری‌ها به شهرهای مختلف» القا می‌کرد.

راستی‌آزمایی این ویدئو نشان می‌دهد تصاویر منتشرشده قدیمی است و طبق اعلام مدیریت بحران استانداری آذربایجان‌شرقی این ویدئو مربوط به روز چهارم جنگ تحمیلی ۱۲ روزه است.

یک سناریوی آشنا؛ تصویرسازی از «لبه جنگ»

نکته مشترک همه این شایعات، تلاش برای القای این گزاره است که «اتفاقات امنیتی و نظامی بزرگ در داخل ایران آغاز شده اما پنهان می‌شود». در چنین فضایی، هر دود، هر صدای مبهم یا هر تصویر نامشخص، به سرعت در قالب «انفجار»، «حمله» یا «ترور» بازتعریف می‌شود.

این در حالی است که در اغلب موارد، با یک پیگیری ساده از منابع رسمی محلی یا بررسی سابقه تصاویر، می‌توان به نادرستی این ادعاها پی برد. با این حال، سرعت انتشار در شبکه‌های اجتماعی باعث می‌شود تکذیبیه‌ها معمولاً با تأخیر به دست مخاطب برسد.

جمع‌بندی

موج اخیر شایعات نشان می‌دهد هم‌زمان با افزایش حساسیت افکار عمومی نسبت به تحولات منطقه، جریان‌هایی در بیرون از کشور تلاش می‌کنند با ترکیب خبرهای جعلی، تصاویر قدیمی و تحلیل‌های جهت‌دار، فضای روانی جامعه را ملتهب نشان دهند. تجربه‌های پیشین نیز نشان داده نخستین قربانی چنین فضایی، «دقت در دریافت خبر» است.

به مخاطبان  توصیه می‌شود، به‌ویژه در موضوعات امنیتی و نظامی، از بازنشر اخبار بدون منبع رسمی یا معتبر خودداری کنند و برای اطلاع از واقعیت، به رسانه‌های دارای هویت مشخص و پاسخ‌گو مراجعه کنند. در بسیاری از موارد، چند دقیقه صبر برای روشن شدن ابعاد یک خبر، از ساعت‌ها نگرانی ناشی از یک شایعه بی‌اساس جلوگیری می‌کند.

///انتهای پیام